Jahan Kaveh

Jahan Kaveh Logo
جهان کاوه افق خزر

اثرات تنش گرمایی دام | عوارض، راه‌های درمان و پیشگیری از استرس گرمایی در دام

استرس گرمایی و پرورش دام در تابستان و فصول گرم
اثرات تنش گرمایی دام

فهرست مطالب

چکیده

مدیریت حیوانات برای جلوگیری از تنش گرمایی دام در فصول گرم، نیاز به برنامه‌ریزی اصولی و درست دارد. در یک تحقیق در ژورنال The Lancet Planetary Health به این موضوع اشاره کرده است که تلفات در اکثر مناطق گرمسیر بسیار بیشتر از مناطق آب و هوایی متعادل است. به همین دلیل توجه به پیش‌بینی‌های هواشناسی، ایجاد یک برنامه‌ریزی دقیق برای اطمینان از شرایط حیوانات همچون، سایه و آب کافی در روزهای گرم ضروری است.

تنش گرمایی دام چیست

استرس گرمایی در دام، تاثیر تغییرات آب و هوایی بر دام‌های اهلی است که در هر دو سیستم پرورش دامداری صنعتی و سنتی اتفاق می‌افتد. در دماهای بالاتر از دمای بدن دام، تنش و استرس گرمایی (Heat stress) بر وزن‌گیری حیوان، تولید شیر و باروری آن تاثیر به سزایی می‌گذارد. همچنین بر روی رفاه حیوانات، و بهره‌وری تاثیر منفی دارد.

مسئولیت حفظ رفاه و مراقبت از حیوانات در چنین شرایطی با صاحبان و کارگران دامداری است. این مراقبت‌ها شامل برنامه‌ریزی زیرساخت‌های مزرعه ازجمله ایجاد سایه بان، تهویه مناسب، نقاط دسترسی آب خنک برای دام و … است. همچنین حیوانات باید در طول روز برای علائم استرس گرمایی بررسی و معاینه شوند. همچنین با انجام چند دستورالعمل ساده می‌توان این جریان را به حداقل رساند.

“تامین فراوان آب خنک و تمیز به همراه سایه‌بان برای حیوانات ضروری است.”

درمان استرس گرمایی در دامداری

اگر علائم استرس گرمایی را در دام خود تشخیص دادید، اقدامات زیر را جهت خنک کردن و پایین آوردن دمای حیوان انجام دهید:

• فوراً حیوان را به جای خنک منتقل کنید. در صورتی که حیوان توان جابه جایی ندارد، خودتان آنها را جابه جا کنید.
• مقدار زیادی آب خنک و تمیز به آنها بدهید. دام (گاو یا گوسفند و..) تشویق کنید تا کمی آب بنوشد.
• حیوان را خنک کنید. آب را روی بدن حیوان اسپری کنید. یا با حوله‌های مرطوب روی بدن آنها بگذارید.
• از تهویه استفاده کنید. با تهویه یا هر وسیله دیگری که می‌توانید جریان هوا را بیشتر کنید.
• با دامپزشک تماس بگیرید. در نهایت اگر شرایط دام بهبود نیافت، حتما با دامپزشک مشورت کنید.

خنک نگه داشتن دام

راه‌های پیشگیری از استرس گرمایی دام

دانشگاه ایالتی میشیگان، چند نکته ساده برای خنک نگه‌ داشتن دام گاوهای شما ارائه داده است. با این روش‌ها شما می‌توانید مطمئن باشید که گاو شما در شرایط راحتی است:

تهیه آب برای دام در فصول گرم برای جلوگیری از تنش گرمایی

ظروف آب باید بزرگ و قابل دسترس باشند. ظروف آب باید به اندازه کافی بزرگ و در دسترس همه حیوانات مزرعه باشد. در صورت افزایش حیوانات به گله باید تعداد مخازن آب در نقاط مختلف افزایش داده شود.
از استحکام ظروف اطمینان پیدا کنید. ظروف را محکم ثابت کنید، تا واژگون نشوند. ظروف باید به گونه‌ای طراحی شده باشد، که به راحتی آسیب نبیند.
آب حتما خنک و تمیز باشد. برای خنک نگه داشتن آب می‌توان از حفره‌های بتنی بزرگ استفاده کرد.
همچنین ظروف آب همواره باید تمیز باشد. گاوها آب را بین ۴٫۴ (۴۰ درجه فارنهایت) تا ۱۸٫۳ درجه سانتیگراد (۶۵ درجه فارنهایت) ترجیح می‎‌دهند، زمانی که دمای آب از ۲۶٫۶ درجه سانتی‌گراد (۸۰ درجه فارنهایت) بیشتر شود، مصرف آب کاهش می‎‌یابد. تولیدکنندگان می‎‌توانند با اطمینان از پوشاندن خطوط آب توسط چمن در ردیف‎‌های حصار، به خنک‌تر نگه داشتن آب کمک کنند.
از موجود بودن آب در ظروف اطمینان داشته باشید. برای این جریان می‌توانید از آبشخورهای اتوماتیک استفاده کنید. همچنین لوله‌های آب باید قطر کافی داشته باشند تا در دوره‌های اوج گرما که مصرف آب بیشتر می‌شود، بتواند آب را تامین کنند.
مکان آبشخوری‎‌ها برای دام آشنا باشد. مکان آبشخوری به گونه‌ای باشد که دام سریع آنها را پیدا کند. حیوانات برای یافتن آب نباید زیاد راه روند. اگر چراه‌گاه (paddock) تغییر کرده، بخصوص در مراتع زیاد، مطمئن شوید که دام‌ها با مکان مخازن آب آشنا هستند، زیرا ارتفاع مراتع ممکن است آبشخوری‌ها را از دیدن آنها (بخصوص دام‌های جوان‌تر و کوچک) پنهان کند.

انواع سرپناه برای دام

انواع سرپناه (shelter) برای محافظت در برابر گرما

ایجاد سایه در طول روزهای گرم، برای دام بسیار مهم است. این پناهگاه‌ها بخصوص برای دام‌های بسیار جوان، مسن و آن دسته از دام‌های که وضعیت مناسبی نداشته و بیمار هستند، بسیار مهم است. بهترین نوع پناهگاه‌ها، مکانهای است که از دام در برابر گرمای شدید و آفتاب سوختگی در برابر نور خورشید محافظت می‌کند. همچنین به دلیل گردش هوا اثر خنک‎‌‌کننده نیز دارند. انواع سرپناه ها عبارتند از:
پناهگاه‌ ساخته شده برای دام– جنس آلومینیوم یا فولاد گالوانیزه برای سقف این پناهگاه‌ها ایده‌آل است. این مواد نور خورشید را به خوبی منعکس می‌کنند. برای ساختمان های باز، می‌توان به راحتی سایه ایجاد کرد.
درختان– درختان در مزارع و کشتزارها نیز می‌توانند سرپناه خوبی باشند. درختان به دلیل جذب گرما توسط برگها خاصیت خنک‌کنندگی دارند. با امکان دسترسی به مراتع با درختان، می‌توان به راحتی سایه ایجاد کرد. اگر هکتارهای مرتع سایه دار محدود باشد، و گله در طول روز با دمای معمولی چرا شوند، منجر به تنش گرمایی در حیوان می‌شود.

اگر بخواهیم به این سوال پاسخ دهیم که بهترین نوع پناهگاه برای دام کدام است؟ در جواب باید گفت:
بهترین نوع پناهگاه‌ها، مکان‌های است که از حیوانات در برابر نور خورشید و گرمای شدید محافظت می‌کند. همچنین به دلیل گردش هوا اثر خنک‎‌کننده نیز دارند.

ویژگی‌های یک پناهگاه خوب برای دام

برای تهیه یک سرپناه مناسب برای دام خود به موارد زیر توجه کنید:

خطر خفگی دام – به این نکته توجه کنید که تعداد سرپناه با تعداد گله متناسب باشد. در صورتی که تعداد سرپناه‌های موجود کم باشد، به دلیل ازدحام حیوانات در زیر سرپناه، موجب خفگی آنها می‌شود. حتی بهتر است پناهگاه‌ها طوری باشد که حیوان بتواند زیر آن دراز بکشد.
گاهی شاید لازم باشد حیوانات را به گروه‌های کوچکتر تقسیم کنید. ذهنیت گروهی در حیوانات، باعث می‌شود آنها تمایل داشته باشند تا با هم برای آب به سمت یک منبع رفته، یا زیر یک سرپناه جمع شوند.
تهویه مناسب را فراهم کنید. اگر گاوها در انبار یا ساختمان سرپوشیده تغذیه و نگهداری می‌شوند، از پنکه‌ها برای انتقال هوا به بیرون یا از داخل ساختمان یا کناره‎‌‌های باز انبار استفاده کنید. در غیر اینصورت دسترسی به آغل یا مرتع بیرونی با سایه را فراهم کنید. در صورتی که تهویه مناسب وجود نداشته باشد، استفاده از آبپاش باعث تشدید ماجرا خواهد شد، چرا که جریان هوای خوبی وجود ندارد. در صورت خرابی سیستم‌های برق یا آب، یک طرح پشتیبان آماده داشته
گاوها را از نظر رفتار غیرعادی مشاهده کنید. مشکلات اغلب در طول رویدادهای استرس‌زا رخ می‌دهند. حرکت و رفتار گاو را بررسی کنید. به نشانه‌ها و مشکلات توجه کنید. باشید.
چندین مرحله تنش گرمایی با نشانه‌های مشخص وجود دارد. هنگامی که اولین علائم استرس گرمایی مشاهده شد، استرس را بلافاصله با نکات بالا به حداقل برسانید. مداخله زودهنگام کلید، زنده ماندن است، به ویژه ارائه مداخله در عصر که گاوها سعی در دفع گرمای روز دارند.
جدا از موارد ذکر شده، تحقیقات نشان می‌دهد استفاده از ویتامین‌ها و موادمعدنی گاو در طول سال به کاهش اثرات استرس گرمایی بر تولیدمثل موثر است .

نشانه های استرس گرمایی

نشانه‌های تنش گرمایی در دام - گاو

نشانه‌های که نشان می‌دهد که حیوان در گیر استرس گرمای شده است، عبارتند از:

• تنبلی
• افزایش تعداد تنفس
• افزایش مصرف آب
• از دست دادن اشتها
• بی حال یا بی رمقی
• افزایش ترشح بزاق
• در موارد شدید ممکن است بیهوش شود

بررسی میزان تنفس گاو در فصول گرم
بررسی میزان تنفس گاو در فصول گرم

بررسی میزان تنفس گاو در فصول گرم برای تنش گرمایی

اولین نشانه استرس گرمای، افزایش سرعت تنفس دام است. در حالت ایداه‌آل ده گاو را در بعدازظهر گرم تابستان معاینه کنید. معمولا گاوهای سیاه پرتولید بیشتر در معرض خطر هستند. برای معاینه به شیوه زیر عمل کنید:

به دقت نگاه کنید – سوراخ بینی یا پهلو گاو را نگاه کنید.
• تایمر را برای ۱۰ ثانیه تنظیم کنید.
• نفس های کامل را بشمارید.

توجه کنید اگر تعداد تنفس کمتر از ۷ ثانیه بود، شرایط مطلوب است. اما برای عدد مساوی یا بزرگتر از ۱۰ شرایط خطرناک است.

نمودار زیر مقوله‌های استرس را که با نرخ تنفس پیش‌بینی شده تعریف شده‌اند، نشان می‌دهد:

نرخ تنفس پیش بینی شده - طبقه بندی استرس گرمایی
نرخ تنفس پیش بینی شده - طبقه بندی استرس گرمایی

مراحل تشدید شدن استرس گرمایی

سرویس تحقیقات کشاورزی USDA، موارد زیر را از نشانه‌های استرس گرمایی بیان کرده است:


مرحله ۱: افزایش سرعت تنفس، بی قراری، افزایش زمان صرف ایستادن
مرحله ۲: افزایش تعداد تنفس، آبریزش خفیف، بی‌قراری، افزایش زمان صرف ایستادن
مرحله ۳: افزایش سرعت تنفس، ترشح بیش از حد آب دهان یا کف، بی‌قراری، افزایش زمان صرف ایستادن حیوانات، ممکن است حیوانات با هم گروه شوند.
مرحله ۴: افزایش سرعت تنفس، تنفس با دهان باز، احتمال ترشح آب دهان، افزایش زمان صرف ایستادن حیوانات، ممکن است حیوانات با هم گروه شوند
مرحله ۵: تنفس بالا با هل دادن از پهلو، تنفس با دهان باز با زبان بیرون زده، احتمال آبریزش آب دهان، بی‌قراری، افزایش زمان صرف ایستادن
مرحله ۶: تنفس با دهان باز با زبان بیرون زده، تنفس سخت شده و سرعت تنفس کاهش می‌یابد، حرکت زیاد پهلوها هنگام نفس کشیدن دام، سر به پایین، در این مرحله الزاما ترشحات بزاقی ندارد، حیوان ممکن است از گله جدا شود.

نگهداری از دام در روزهای گرم

نگهداری از دام در روزهای گرم تابستانی

در روزهای گرم از لمس حیوانات خودداری کنید، مگر در مواقع ضروری. در صورت لزوم، در اوایل روز یا اواخر روز که دما کمتر است، اینکار را انجام دهید. به عنوان مثال بهتر است، شیردوشی بیشتر در عصر و زمان خنک اتفاق بیافتد.

حمل و نقل حیوانات در طول گرما

برای حمل و نقل حیوانات باید از قبل برنامه ریزی شود. تغییرات آب و هوایی را باید از قبل در نظر بگیرید. در صورتی که این حمل و نقل ضروری بود، برنامه سفر باید از قبل برنامه ریزی شده باشد. از جمله کارهای که باید در این مدت انجام داد، موارد زیر است:


• مسیر خود را از قبل کاملا مشخص باشد
• در مسیر حرکت، مکان‌های سایه‌دار و دسترسی به آب در نظر گرفته شود.
• حرکت در زمان خنکی هوا صورت گیرد.
• در صورت نیاز به توقف، وسیله نقلیه در سایه، و در زاویه قائم نسبت به جهت باد، پارک شود. مدت توقف به حداقل برسد، تا از ایجاد گرما در زمان توقف جلوگیری شود.
• آمادگی‌های لازم برای اتفاقهای نامطلوب یا تغییرات جوی برنامه‌ریزی شود.

چه دام‌هایی بیشتر در مرض ابتلا به تنش گرمایی هستند

حیواناتی که بیشتر در معرض خطر استرس گرمایی هستند، عبارتند از:

• حیوانات جوان
• حیوانات تیره رنگ
• حیواناتی که بیمار بوده اند یا سابقه قبلی بیماری تنفسی دارند

تحمل تنش گرمایی نیز می‌تواند بین یک گونه با گونه دیگر متفاوت باشد، به عنوان مثال گوسفندانی که پشم آنها به تازگی تراشیده شده است. این گوسفندان به دلیل نداشتن پشم، بدن حیوان کامل در معرض نور خورشید قرار می‌گیرد، که باعث تنش گرمایی در گوسفند می‌شود. در واقع پشم همچون عایق عمل می‌کند که از آفتاب سوختگی بدن حیوان جلوگیری می‌کند.
گاو، آلپاکا و لاما نسبت به گوسفند و بز بیشتر مستعد استرس گرمایی هستند.
در بین گاوهای شیرده و پرواری، گاوهای شیرده به دلیل گرمای متابولیک اضافی که در زمان شیردهی در بدنشان تولید می‌شود، حساس‌تر هستند.

در گاوهای شیرده، گاوهای با شیردهی بیشتر نسبت به گاوها با تولید شیر کمتر بیشتر تحت تاثیر گرمای هوا و استرس گرمایی قرار می گیرند.
استرس گرمایی در گاوها با رنگ موی مشکی نسبت به گاوها با رنگ موی روشن بیشتر است. چراکه جذب گرما به دلیل تیرگی موی بدنشان در آنها بیشتر است، درنتیجه بیشتر در معرض آفتاب سوختگی قرار می‌گیرند.
این نوع از حیوانات باید برای نشانه‌های استرس گرمایی در روزهای با دمای بالا با دقت بیشتری تحت نظر باشند. همچنین مورد دیگری که در اینجا شایان ذکر است، برخی موارد ذکر شده، در دامداری سنتی اتفاق می‌افتد. نوع نگهداری حیوانات در دامداری صنعتی متفاوت از دامداری سنتی است.

استرس گرمایی گاو

استرس گرمایی گاو

گاوها نسبت به انسان در دمای پایین‌تری استرس گرمایی را تجربه می‌کنند. گاوها ‌دمای پایین‌تر از ۲۰ درجه سانتی‌گراد را ترجیح می‌دهند، البته نژاد گاو نیز در این جریان تاثیر گذار است. برای مثال گله‌های فریزین وقتی دما از ۲۱ درجه سانتی‌گراد بیشتر می‌شود، تولیدمثل‌شان کاهش می‌یابد، اما جرسی‌ها نا دمای ۲۵‌درجه سانتی گراد را تحمل می‌کنند. همچنین هولشتاین‌ها (Holstein) نسبت به گاوهای جرسی (Jersey) تحمل کمتری دارند. نژادهای بریتانیایی گوسفند و گاو نسبت به نژادهای مرینو یا گوشت گرمسیری تحمل کمتری دارند. مورد دیگری آنکه گاوهای سبکتر بیشتر از گاوهای سنگین مستعد ابتلا به تنش گرمایی هستند.
در دوران گرما مراقب تغییرات زیر در گاو خود باشید:


تنفس تندتر گاو – سرعت تنفس آنها را بررسی کنید.
کاهش خوراک مصرفی – گاوها بیشتر می ایستند، و کمتر چرا می‌کنند.
افزایش آب مصرفی – افزایش مصرف آب و آویزان شدن گاوها در اطراف آبشخور گاوها آهسته‌تر در سوله راه می‌روند.
کاهش جریان خون – جریان خون به بخش‌های مختلف نظیر پستان کاهش می‌یابد.

 

چرا گاوها خیلی سریع گرمشان می‌شود؟

همه موجودات در یک محدوده دمایی ایده‌آل احساس راحتی می‌کنند، و سیستم ایمنی و اندام‌هایشان به درستی فعالیت می‌کند. این دما در هر موجودی متفاوت است. محدوده دمایی ایده‌آل برای یک گاو بین ۴- تا ۲۰ درجه سانتی‌گراد است.
دلیل این محدوده دمایی، مصرف انرژی بالای آنها برای هضم غذا و تولید شیر است. این مصرف انرژی خود گرما تولید می‌کند، همچنین زمانی که گاوها گرمای بیشتری از محیط پیرامونشان جذب می‌کنند، حفظ دمای ایده‌آل بدن آنها سخت‌تر است. این موضوع در فصل سرما مفید است، اما در فصول گرم همچون تابستان یک چالش محسوب می‌شود.

گاوها برای رهایی از گرمایی اضافی، عرق می‌کند و یا با تبخیر تنفس بدن را خنک می‌کند . برای افزایش تبخیر گاوها سریعتر نفس می‌کشند و بیشتر عرق می‌کنند. اگر این ماجرا کافی نباشد، برای کاهش گرما در شکمبه کمتر غذا می‌خورند، این جریان منجر به شیردهی کمتر در آنها می‌شود.
به علاوه رطوبت زیاد و کاهش حرکت کم هوا خطر استرس گرمایی را افزایش می‌دهد. تبخیر کمتر، موجب می‌شود تا گاو گرما را با تعرق و تنفس از دست دهد.
همه این موارد زمانی که دمای شب نیز بالا باشد، تشدید می‌یابد. چرا که ترکیب دمای بالای روز و شب مانع از خنک شودن دام می‌شود.

تنش گرمایی گاو شیرده

استرس گرمایی در گاو شیرده| تنش گرمایی دام شیرده

بهترین راه دفاعی استفاده از سایه‌بان و آب آشامیدنی است. به علاوه تغییر در زمان شیردوشی و تغذیه گاو شیرده می‌تواند کمک کننده باشد.

اثرات استرس دمایی گاو ماده یا گاو شیرده:

کاهش تولید شیر – شیردهی و عملکرد تولید مثل نیز کاهش می‌یابد.
افزایش سقط جنین و کاهش باروری– افزایش دما در رحم، خونرسانی به رحم را کاهش می‌دهد. این مسئله باعث کاهش باروری و افزایش سقط جنین می‌شود.
افزایش کیست های تخمدانی
کاهش دوره‌های آبستنی
متولد شدن زودهنگام جنین – که خطر مرگ در گوساله تازه به دنیا آمده را بالا می‌برد.
کاهش باروری در گاو – فواصل بارداری در گاو به دلیل تاخیر در برگشت رحم پس از زایمان، افزایش می‌یابد.

استرس گرمایی در گاو پرواری | تنش گرمایی دام پرواری

استرس گرمایی به‌طور کل انرژی می‌گیرد، و موادمغذی را از سیستم‌های مهم بدن می‌گیرد. در هنگام استرس گرمایی، از انرژی برای حفظ هموستاز (homeostasis) استفاده می‌کنند. افزایش تقاضای انرژی در طول استرس گرمایی منجر به کاهش وزن بدن حیوان می‌شود.
به همین دلیل پیشگیری از استرس گرمای بسیار مهم است. بسیار مهم است که نمره وضعیت بدنی گاو ایده‌آل (BCS) باشد. برای گاو گوشتی این عدد بین ۵ تا ۶ است.

منابع:

extension.usu.edu
canr.msu.edu
www.dairynz.co.nz
thelancet.com
agriculture.vic.gov.au

این مقاله به همت هما بهرام پرور و تیم تولید محتوای جهان کاوه افق خزر، تولیدکننده انواع خوراک دام و طیور تهیه شده است. امید است که این مقاله بتواند هر چند کوچک کمک کننده در صنعت پرورش دام و طیور باشد.

Views: 80

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *